Voorstel voor de Zuidas in opdracht van Virtueel Museum de Zuidas en het Sandberg Instituut
Titel: Draak
Lengte: 140 meter
Hoogste punt: 2.30 meter
Diameter cirkel: 7 meter
Materiaal: Gewapend beton met zwart pigment
--
Om de tuin, het bos in
Planologen van de openbare ruimte richten, achter tekentafel en computer, vele vierkante meters Nederland in. Hier een snelweg, daar een fietspad, voetbalveld, woonwijk of een nieuw te ontwikkelen zakencentrum.
Tussen de ingevulde gebieden blijven zeer regelmatig stukjes ‘over’. Een driehoek tussen een oprit en een snelweg bijvoorbeeld. Door de bocht in de weg, wordt een stuk grond gecreëerd dat als zodanig niet echt in te vullen is en oningevuld blijft. Karakteristiek voor Nederland worden deze ‘loze stukken’ veelal aangekleed met groen in de vorm van een grasveldje en/of een – o zo Hollands - keurige rij bomen.
Tussen de Zuid As en de aangrenzende snelweg; ingeklemd tussen oprit en A10, bevindt zich een dergelijke non-plek. Yasser Ballemans heeft dit stuk onbestemde grond uitgekozen en geeft er een eigenzinnige bestemming en zichtbaarheid aan.
Dit groen in de bocht van de oprit is voorzien van een onverwachte ‘wending’. Wie namelijk via deze oprit de ringweg oprijdt, ziet een gigantische staart van wat een draak lijkt te zijn. Over het grasveld kronkelt zich de 140 meter lange drakenstaart die in de verte in het bosje verdwijnt. Dit doet vermoeden dat de draak zélf zich ergens tussen de bomen bevindt. De nieuwsgierige voorbijganger die de staart volgt het struikgewas in, komt erachter dat hij om de tuin is geleid.
In het bosje aangekomen blijken de schakels waaruit de staart is opgebouwd, te transformeren in een heel andere gedaante. Hier veranderen de blokken namelijk langzaam en subtiel in een cirkel. Zo heeft Yasser Ballemans de nieuwsgierigen onder ons tevens om de tuin, én het bos in, geleid .
In het groen is een cirkel, opgebouwd uit negen grote pilaren, gegroepeerd om een ronde tafel. De cirkel in het bos heeft veel weg van een primitieve en rituele verzamelplaats. De plek brengt dan ook ogenblikkelijk associaties op met bijvoorbeeld het Engelse Stonehenge. Wat ooit de precieze inhoud en reden van samenkomsten op plekken als Stonehenge was, is tegenwoordig grotendeels een mysterie. Het wat en waarom is moeilijk te achterhalen en daarnaast kunnen we ons steeds minder identificeren met soortgelijke bijeenkomsten.
Dit doet me afvragen wat heden ten dage onze ‘ronde tafel’ bijeenkomsten en rituelen zijn. Wanneer verzamelen we ons in een cirkel en rond een tafel? Welke ‘rituelen’ vinden er nog plaats?
Het lijkt alsof de belangrijkste rondetafel bijeenkomsten nú bestaan uit werkgerelateerde en politieke vergaderingen. Maar ook dit ‘contact’ en overleg vindt steeds vaker plaats via beeldscherm, glasvezelkabel en satelliet. Wat rituelen betreft hebben we natuurlijk het jaarlijkse verzamelen rond een tafel vol spijzen en een meer intieme kring mensen, het jaarlijkse kerstgebeuren. Voor dit westerse ritueel echter geldt – net als bij Stonehenge – dat het voor velen een samenkomst geworden is waarbij de oorsprong van de viering niet langer belangrijk en of duidelijk is.
Net als Stonehenge roept de cirkel van stenen verstopt in het gebladerte van de Zuid As associaties met mystieke offer- en ontmoetingsplaatsen op. Hebben we ook op deze plek, verdrongen tussen toegangswegen en zakencentrum, te maken met een hedendaagse ontmoetingsplaats voor overleg, bezinning of mystieke samenkomsten?
Mystiek in een zakelijk centrum. Dat klinkt als twee verschillende en onverenigbare werelden. Yasser Ballemans voegt ze echter subtiel samen. In het financiële hoofdkwartier van Amsterdam, temidden van snelwegen, treinen en vlieghaven is nu, voor wie althans verder kijkt dan de staart lang is, een mystieke plek te vinden.
Imke Ruigrok, 2008